نسخه چاپی

تاریخ : دوشنبه ۱۴ اسفند ۱۳۹۶

هم اندیشی عمومی پنجم ـ همایش روز نوش آباد: سخن رانی داود حسنعلیان

تاريخ به‌روزآوري: 1396/12/14

 

"داود حسنعلیان "/ کارشناس در زمینه ی باستان شناسی و مدیر مرکز کارآفرینی و رشد دانشگاه کاشان در همایش «روز نوش آباد» و طی سخن رانی کارشناسی؛ از تاریخ و جاذبه های تاریخی نوش آباد سخن گفت:

او سخنان خود را در سه بخش ارایه کرد:

بخش یک ـ زمین باستان شناسی حوزه ی نوش آباد
بخش دو ـ تحلیل های منطقی شهر زیرزمینی
بخش سه ـ مجموعه ی پیشنهادات

او در موضوع زمین باستان شناسی حوزه ی نوش آباد به تشریح پیشینه ی زمین شناختی نوش آباد پرداخت:

بستر زیست انسانی موجود در این منطقه، ریشه در تحولاتی دارد که در اواسط کوارترنر اتفاق افتاده است
در کوارترنر، علاوه بر تحولات اقلیمی، شاهد تکامل و به فعلیت رساندن زیرساخت هایی هستیم که تمدن بشر در آن تشکیل شده
در این دوره، فعالیت های بیرونی، تشدید شده و هزاران سال فلات مرکزی ایران دوران بسیار پربارانی داشته که استمرار هوای گرم و مرطوب باعث پیدایش حوزه های رسوبی وسیعی شده که در نواحی داخلی ایران مشاهده می شود و یکی از این واحدها، واحدی است در زمین شناسی، تحت عنوان واحد رسی که شهر نوش آباد دقیقا بر روی آن واقع شده است
نوع رسوبات موجود منطقه و ویژگی های عمده ی آن ها، محصول فعالیت های بیرونی و شدت و ضعف، هم چنین، عامل پیدایش آن ها است که باعث تنوعی از رسوبات شده از قبیل واحدهای رسی، واحدهای ماسه ای و غیره که همه ی آن ها محصول نهایی آب یا باد است
آن چه در نوع و واحد این واحدها مؤثر است؛ میزان شدت و قدرت آب یا باد است
و
نوش آباد محل تلاقی نیروهای آبی و بادی یا ماسه و رس است
مطالعه ی مورفوسکپی رسوبات عمق یازده متری خاک نوش آباد حکایت از محیط آب شیرین و شبه مردابی دارد و نشان می دهد؛ جایی که نوش آباد در آن واقع است؛ پیش از این، به شکل قطع، دریاچه ی آرامی بوده است

او در تحلیل منطقی شهر زیرزمینی به تعامل ویژگی های زمین شناسی و موقعیت جغرافیایی و فرهنگ انسانی و عملکرد این سه عامل در پیدایش شهر زیرزمینی نوش آباد و نکات مشترک استفاده از زیرزمینی ها پرداخت:

آن چه باعث شده؛ نوش آباد عکس خود را در عمق چند متری زیر زمین سامان دهد؛ تعامل ویژگی های زمین شناسی و موقعیت جغرافیایی و فرهنگ انسانی است
سکونت گاه های بیابانی و متمرکز در شمالی ترین منطقه ی کاشان و در کنار ساحل دریای بیابان وسیع واقع شده است
ساحل دریای بیابان آن چیزی است که امروزه، بندر خشک گفته می شود و ترمینال و بارانداز اصلی ورودی و خروجی به دروازه ی معابر اصلی تجارت بخش عظیمی از نواحی جنوب شرق و جنوب غرب و مناطق شمالی ایران بوده است
بنابراین، نوش آباد، اولا، در طول تاریخ از نظر تجاری، معبری شناخته شده بوده و ثانیا، با توجه به این که، حتی امروز نیز، شهرهای واقع در حاشیه ی کویر در نقطه ی صفر مرزی حالت طبیعی قرار دارند؛ در گذشته، بارها مورد حمله قرار گرفته
راه ها، شریان های حیاتی تکامل جوامع بشری در طول تاریخ بوده اند و از عوامل مؤثر در قدرت ملی و شکوفایی اقتصاد
این جوامع بخش عمده ثروت، قدرت و اقتدار خود را از طریق ایفای نقش ارتباطی بر عهده می گیرند و در زمان استقرار امنیت و حکومت مقتدر، علاوه بر رونق اقتصادی، رشد و تکامل می یابند و به عکس، در موقع بحران، به شدت آسیب پذیر می شوند
این آسیب پذیری وقتی چهره ی مخرب پیدا می کند که تبعات این ناامنی ها هم ظاهر شود
و
علاوه بر این که اصلی ترین معبر درآمد آن ها ساقط می شود؛ به واسطه ی قرارگیری در مسیر حرکت مهاجمان به شدت تخریب می شود و این فشار امنیتی اقتصادی، مطمئنا، تبعات درونی گسترده ای را به وجود می آورد
این تجربه ی مرگ بار به دفعات برای ساکنین این منطقه به واسطه ی نقش شهر و موقعیت آن اتفاق افتاده است و باعث شده که برای ادامه ی زندگی با استفاده از اصل استتار و حفاظت و بهره گیری از خلاقیت شهری، در اعماق زمین گسترش یابند
مهم ترین خصیصه ی چنین مناطقی هم چنان که اشاره شد؛ در نبود یک حکومت مقتدر مرکزی، بحران مضاعف است
اگرچه، این ناامنی، پدیده ای سراسری بوده؛ ولی واکنش های دفاعی انسان ها در مناطق مختلف قابل توجه است
در بسیاری از مناطق، قلعه ها را برای حفاظت و دفاع از خود برگزیده اند؛ ولی سرعت عمل متجاوزین، عدم آشنایی از قدرت دشمن سیال و نیاز به عملیات سریع، آن ها را به پیچیدگی هایی در زیر زمین کشانده است
خصیصه ی بیابانی بودن، استفاده از استتار، معبر اصلی ارتباطی بودن، شناخته شده بودن، اهمیت تجاری و دروازه های ورود به شهرهای جنوبی، این منطقه را به مسیری جذاب برای مهاجمان تبدیل نموده است
چنان که، به نقل از سندهای معتبر، منقول است که در بسیاری از کتابخانه های روستاهای ترکمنستان، کتب خطی فراوانی از دانشمندان کاشانی وجود دارد
البته، استفاده از غارها، قدمتی در طول تاریخ دارد و به تناوب، از قنات ها هم برای پنهان شدن استفاده می کردند
اگر تا قبل از این دستکن ها، انسان ها دیوارها را می ساختند و فضا خود به خود به وجود می آمد؛ حالا باید فضا ها را می ساختند و دیوارها خود به خود به وجود می آمد
مهم ترین خصیصه ی چنین کاری، امکان مانور بیشتر، طرح های پیچیده تر و در صورت وجود رسوب مناسب و همگون در طبقات متفاوت، تا جایی که رطوبت اجازه دهد؛ بوده است
آن چه در احداث چنین دستکن هایی، منطقا باید مورد توجه قرار گیرد؛ عبارتست از شرایط اجتماعی استفاده از سازه های زیرزمینی
که، عمدتا، به دلیل شاخصه ی عدم امنیت، بوده و مگر در موارد خاص از قبیل مسایل اقلیمی؛ نمی تواند در شرایط آرامش و عادی بوده باشد
این سکونتگاه معرف شرایط بحران بوده و تقریبا هم زاد استفاده از خشونت مورفولوژی منطقه ی کوهستانی برای دفاع از قبیل ساخت دژهای دفاعی
این پدیده بعد از شناخته شدن در مناطق مختلف دنیا به اشکال متفاوت و با اصول یکسان مورداستفاده قرار گرفته است
آخرین مورد از آن تونل های زیرزمینی برای دفاع در جنوب لبنان برای مقابله با اسرائیل و در غزه و سوریه بوده و به عنوان جنگ زیرزمینی مشهور است  
نکات مشترک استفاده از زیرزمینی ها عبارتست از:

1ـ مخفی بودن
2ـ دارابودن عمری کوتاه تر از شهر
3ـ وجود عدم امنیت، کمبود قدرت و یا عدم آشنایی با قدرت دشمن
4ـ وجود اضطراب که راه مقابله ی توان ذهنی، فکری و عملی بشر را به مخفی کاری و استفاده از خلاقیت سوق داده است
5ـ مدیریت زیرزمینی که سازمانی در زیر زمین را مشابه روی زمین با سازمانی مشابه ساختمان ها و کوچه های سطح شهر ایجاد کرده است
6ـ پیچیده بودن
7ـ قابل دفاع بودن
8ـ وجود امکان فرار
9ـ پاسخ گویی به نیازمندی های زیرزمینی از قبیل آب و غذا
10ـ عدم وجود رطوبت
11ـ توسعه و تعمیق و گستره شدن با افزایش جمعیت و گسترش دامنه ی ناامنی
12ـ موقتی بودن زندگی
13ـ خارج شدن آن چه که ارزشمند بوده به مرور و طی زمان
14ـ خارج شدن رسوبات در اثر دو عامل افزایش جمعیت و تدارم

او مبتنی بر محتوای دو بخش نخست سخنانش، چند پیشنهاد برای بهبود شهر زیرزمینی ارایه کرد:

انتظار می رود؛ هم زمان با حفاری قواعد و قوانین مهندسی عملکرد نیز تحقیق و استخراج شود
پایگاه تحقیقاتی نوش آباد، آن چنان متخصصانی تربیت کند که به کل کشور، خدمات ارایه کنند و غارها، شکاف ها، دستکن ها و قنات های قابل استخراج را تحت پوشش قرار دهند
اگر آثار تاریخی، پیوست فرهنگی و اقتصادی نداشته باشند؛ نفعی به شهر نمی رسانند
مجموعه ی توان یک شهر، چه آران و بیدگل، چه نوش آباد، برای این که این این شهرها تبدیل به مقصد شوند و صرفا معبر نباشند؛ کافی نیست و برای این هدف باید تحت مدیریت منسجم و کاملی قرار گیرند